شب سراوان در تهران

شب‌های فرهنگی سیستان و بلوچستان: نکوداشت بزرگان سراوان در تهران

به مناسبت شب‌های فرهنگی سیستان و بلوچستان، شب سراوان در تهران و نکوداشت حوا رحمانی، پیرمحمدملازهی و محمدرضاطاهری، در ابتدا لازم است از آقای عبدالخالق بارانزهی و دکتر عادل مزاری گرامی به‌پاس طرح ایده نوآورانه شب‌های سیستان و بلوچستان در تهران که نقش مهمی در مدیریت این مراسم داشتند، قدردانی شود. در ادامه نگاهی مختصر به سه نفری خواهیم داشت که در این مراسم از آنان تقدیر به عمل آمد.

حوا رحمانی از جمله نخستین زنان بلوچ است که در شرایط سخت روزگاران گذشته، زمانی که امکان تحصیل برای دختران بلوچ فراهم نبود، توانست درس بخواند و وارد دانشگاه شود. او دارای مدرک لیسانس روانشناسی و مشاوره ( ۱۳۵۵) از تهران است. در سال ۱۳۸۶، فرصت گفت‌وگویی کوتاه با وی در تهران فراهم شد که در آن خانم رحمانی درباره وضعیت اجتماعی و سیاسی زنان بلوچ در ایران سخن گفت. او درباره تجربه سخت ادامه تحصیل خود می‌گفت مسیر آموزش برای دختران بلوچ در آن زمان با دشواری‌های قابل توجهی همراه بود، اما با حمایت‌های برادرش، دکتر غلامرضا رحمانی، توانست بر موانع فائق آید. حضور حوا رحمانی در فضای دانشگاهی، در دوره‌ای که شمار دختران بلوچ در آموزش بسیار محدود بود، تجربه‌ای ارزشمند و الگویی الهام‌بخش برای بسیاری از دخترانی بود که بعدها در منطقه بلوچستان به ادامه تحصیل پرداختند. بدون شک تلاش وی برای تحصیل، سهمی مهم در تقویت نگاه مثبت به آموزش و نقش‌آفرینی زنان بلوچ ایفا کرده است.

مرحوم پیرمحمدملازهی (۱۳۲۵-۱۴۰۳) از چهره‌های شناخته شده رسانه‌ای در سطح ملی به شمار می‌ رفت. گرچه تحصیلات دانشگاهی وی در حوزه علوم تربیتی بود، اما ملازهی در ایران به عنوان کارشناس مسائل سیاسی خاورمیانه و شبه‌قاره هند شناخته می‌شد. ایشان سال‌ها در سطح ملی و گاه بین‌المللی به تحلیل و بررسی مسائل سیاسی می پرداخت و توانایی ویژه‌ای در تبیین تحولات منطقه داشت. مرحوم ملازهی یکی از صاحب‌نظران مسائل بلوچستان بود که گاه با صبر و دقت، برخی از مطالب نگارنده را مورد بررسی و ارزیابی قرار می‌داد و مشورت‌های ارزشمندی ارائه می‌کرد. روح ایشان شاد و یادش گرامی باد. امید است با حمایت مردم و مسئولین کتابخانه پیرمحمد ملازهی در پسکوه (روستای محل تولد وی) راه‌اندازی شود تا نام و یاد او همواره در تاریخ منطقه بلوچستان ماندگار باشد.

محمدرضاطاهری در دهه‌های شصت و هفتاد بیشتر به‌عنوان ذیحساب در سیستان و بلوچستان شناخته می‌شد. او سال‌ها به‌عنوان ذیحساب و مدیر مالی در سازمان‌های مختلف دولتی فعالیت می کرد و نزدیک به یک دهه ذیحساب طرح‌های عمرانی استان بود. پس از آن، به‌عنوان مشاور و مدیر مالی با نهادهای دولتی و غیردولتی در سطح ملی همکاری داشت. در کنار مسئولیت‌های مالی، طاهری حضوری فعال در عرصه اجتماعی و علمی داشته است؛ به‌ویژه در سال‌های پایانی حکومت پهلوی، سال‌های اول انقلاب اسلامی و از اواسط دهه هشتاد به بعد. وی سالیان متمادی در سطح استان به تدریس رشته‌های اقتصاد، سیاست، مدیریت و حقوق پرداخته و نقش مهمی در تربیت نسل‌های مختلف دانشجو ایفا کرده است. تمام مسیر علمی بنده مرهون حمایت‌ها و راهنمایی‌های ایشان است. او از صاحب‌نظران مسائل سیاسی بلوچستان به شمار می‌رود. مقالات و آثار پژوهشی معدودی که دارم بی‌تردید از اندیشه‌ها و مشورت‌های وی تأثیر پذیرفته‌اند. وی شخصیتی خلاق و نوآور است و به آن مکتب فکری تعلق دارد که اقتصاد را عامل اصلی شکل‌دهنده تحولات اجتماعی، سیاسی و فرهنگی می‌داند؛ بدین مفهوم که ارزش‌ها و نگرش‌های فرهنگی جامعه به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم از وضعیت اقتصادی تأثیر می‌گیرند و بی‌توجهی به اقتصاد نه تنها به عقب‌ماندگی اقتصادی منجر می‌شود، بلکه در نهایت به تضعیف ارزش‌های انسانی و اجتماعی نیز می‌انجامد. دکتر طاهری با حمایت‌های ویژه خود، اندیشکده دانشیاران علوم انسانی - یک نهاد خصوصی و غیر انتفاعی- و همچنین کتابخانه شخصی خود را در زاهدان با حدود ۶۰۰۰ جلد کتاب راه‌اندازی کرده است. چهار جلد از خاطرات او تاکنون توسط انتشارات کتاب بلوچ منتشر شده و نگارش جلدهای بعدی نیز در دست اقدام است.

این سه شخصیت، در کنار دیگر بزرگان سیستان و بلوچستان که تاکنون یا کمتر معرفی شده‌اند یا در آینده معرفی خواهند شد، هر یک به‌نحوی شایسته و در حوزه تخصصی خود نقشی اثرگذار ایفا کرده‌اند. در پایان، از آقایان معین، ریگی (کارگردان) و البته بزرگواران دیگری که نقش مهمی در مدیریت این مراسم داشتند قدردانی می کنم. بدون تلاش‌های این بزرگواران و دیگر دست‌اندرکاران، تحقق چنین رویدادهای فرهنگی و اجتماعی در تهران میسر نمی‌شد.

سراوان بزرگ، همچون دیگر مناطق استان، دارای نخبگان فراوانی است که در حوزه‌های فرهنگی، اجتماعی، علمی و سیاسی آثار و خدمات ماندگاری از خود برجای گذاشته‌اند. امید است برگزاری چنین مراسم‌هایی با همین رویکرد تداوم یابد و این بزرگان بیش از پیش به جامعه بزرگ ایرانی معرفی شوند.

احمدرضا طاهری. اندیشکده دانشیاران علوم انسانی. ۱۸ دی ۱۴۰۴